climatic factor yếu tố khí hậu
k đc dùng là climate factor
face (v) đương đầu,đối mặt
location (n)
locate in (v) tọa lạc
bị động đồn thổi : IT TOBE + V3 + THAT + S+ V :NGTA CHO RẰNG= S+TOBE+V3+TO+Vo : đc cho rằng
reference : sự đề cập,tham chiếu
goods=shipment=cargo=commondity: hàng hóa
merchandise : hàng hóa ăn theo 1 cgi đó
estimate (n,v)ước tính
agricultural produce: nông sản
exchange: trao đổi cho,giao lưu
item: vật phẩm
loot: nhặt
looter : người đi nhặt đồ
uncertainty:không chắc chắn
drought: hạn hán
relative of the king: họ hàng của vua

located in : tọa lạc ở = situated at
hướng tern + N VD: NORTHERN VIETNAM
just : ngay
below : ở dưới= under
kingdom : vương quốc
rule (n) cai trị
ruler (n) ng cai trị
throne (n) ngai vàng
reign (n) chế độ
realm (N) lãnh địa
knight : kị sĩ
sword (n)thanh gươm
mace (N)cái trì
shield (N)cái khiên
arrow / bow (n) mũi tên / cung tên
archery (n) môn bắn cung
empire (n) đế chế
empiror (n) quốc vương - empress (n) hoàng hậu
king (n) vua - queen (n) nữ hoàng
crown (n) vương miệng dành cho vua hoặc ng đứng đầu
tiara (n) vương miệng dành cho á hậu hoặc ng đứng thứ 2
flourishe = thrive :phát triển mạng, hưng thịnh
renaissance (n) thời phục hưng
medieval (n) thời trung cổ
CE : sau công nguyên
AE : trc công nguyên
states : bang, nhà nước, quốc gia, trạng thái
form : thành lập = found
formation (N) = foundation
Bantu-speaking : ng nói tiếng Bantu
farming : phương pháp canh tác=cultivation
plantation (N) đồn điền
wheat (n) lúa mạch
rye : lúa mạch đen
controll : đkhien bởi,kiểm soát bởi
heart : trung tâm
plateau : thủy nguyên
highland : cao nguyên
estuary : cửa sông -
cape (n) mũi đất
delta; đồng bằng châu thổ
plain: đồng bằng
sandstone : đá xa thạch
defend : phòng thủ 
defence (n)
defender (n)
due to= because of
inaccessibility : khả năng k tiếp cận đc ( trong bài là địa hình hiểm trở)
region : vùng
regional (a)
cattle hearding : chăn nuôi gia súc
types of farming ; loại hình cnghiep
plenty of : nhiều + Nsndd
surplus : thặng dư ( phần dư thừa)
trade : thương mại , trao đổi
need a good : hàng hóa cần thiết
archaeology : khảo cổ học
reveale : tiết lộ
extensive (a) nhieu
layer : lớp
bone (n)xương
manure : phân
large cattle herds : đàn gia súc lớn
political : thuộc về chính trị
politics (n) chính trị
archaeological record : bằng chứng khảo cổ học
showws a marked increase : chứng kiến sự gia tăng đáng kể
the number of : số lượng của
domessticate : thuần hóa
weaving : sự dệt vải
weav (v) dệt
abundant : dồi dago
spindle whorls : con quay dệt sợi
chief : tù trưởng
likely : có lẽ
wealthy : giàu có - wealth (n) của cải
own : sở hữu
precious : quý giá
adviser : cố vấn
dwelt : sinh sống
stone : lồng
enclosure : rào lại
composterrritory : lãnh thổ
occupation : sự chiếm đóng
dates from :
complex : khu phức hợp
wooden : bằng gỗ
palisade : hàng rào
postholes : lỗ cọc
the rest : phần còn lại
mud : bùn
thatch: nhà tranh
spread out :trải rộng
structure : kiến trúc, cấu trúc
settlement : khu định cư
predate (v) có trc
hilltop : đỉnh đồi
bury (v) chôn cất
burial (n)
demarcate :phân định
dwelling : trú ngụ
valley : thung lũng
staorcase : cầu thang
socket : cái hốc
visible : dễ nhìn thấy
grand : mở rộng
resident : khu dân cư
dot ảound : nằm rải rác
probably : có thể
belong to : thuộc về
relative : họ hàng
impressive : ấn tượng
servant : ng phục vụ
carnivore animal : đvat có xương sống
remains : hài cốt
ivory : ngà voi
splinters : từng mảnh một
tusk : ngà voi ( bao gồm mũi voi)
accuulate : tích trữ
coastal areas : kvuc ven biển
reached :
presence : sự hiện diện
beads : hạt cườm thủy tinh 
in turn : đổi lại
merchants: thương gia
locally-sourced : có nguồn gốc địa phương
copper : đồng
gold : vàng
pass from : đi từ
situated : nằm ở
strengthen : củng cố
authprity : chính trị
in order to : để
monopolise : độc chiếm 
monopoly :liên vùng
discover : khám phá
pottery : đồ gốm
scale : quy mô
potter : thợ gốm
indicator : dấu hiệu
properity : sự thịnh vượng
spherical : hình cầu
vesels : bình
neck : cổ
beaker : cốc
bowl : bát
stamps : dấu
ceramic dics : đĩa gốm
whistles : còi
figures : tượng
stylise : cách điệu
elongated : chi ( bao gồm tay và chân)
ancestor : đầu tiên
precise : chính xác
function : chức năng
jewellery : trang sức
artefacts : hiện vật
except : ngoại trừ
involve :bao gồm
craft : thủ công
rectangular sheets
carve : cắt
geometrical : thuốc về hình học
cover : phủ lên
survive : tồn tại
tack : đinh
sceptre : quyền trượng
gold - working : nghề chế tác vàng
rhinoceros : tyê giác
hammer : đập dẹt xuống
royal burial site : khu mộ hoàng gia
intrinsic : thuộc về bản chất
currency : tiền tệ
decline : suy tàng
overpopulation : quá tải dân số
crisis : khủng hoảng
trade routes :chuyến đường thương ma9j
shift : sự thay đổi
towards + phía = phía + wards (adv)
prospere : thịnh vượng